De Dender doorkruist natuurgebieden, maar stroomt ook dwars door de centra van belangrijke historische steden als Geraardsbergen, Ninove en Aalst. Alleen bij de monding te Dendermonde werd de rivier buiten de stad geweerd. De getijdesluis van Dendermonde scheidt de Dender sedert 1978 van de getijgevoelige Zeeschelde, waardoor er geen getijden meer zijn op de Dender.

De Dender zoekt al meanderend haar weg door het landschap. Ze is omgeven door laaggelegen meersen, met afwisselend natuurlijke moerasgebieden en populierenaanplantingen. De Dender heeft een zeer laag verval, ze is een typische vlakterivier. Oorspronkelijk was de Dender een sterk kronkelende rivier met wisselend waterpeil. Ze wordt vooral gevoed door regenwater en is dus een regenrivier. Meestal is ze rustig, maar na een zware regenval kan het water razendsnel stijgen en heel hard stromen. Vandaar de naam 'Tanara, de bruisende, die de Kelten aan de Dender gaven. Die wispelturigheid heeft men altijd proberen beheersen. Varen bij zeer sterke stroming blijft evenwel verboden en om de Dender in de zomer bevaarbaar te maken, zijn 12 sluizen en stuwen gebouwd om het waterpeil voldoende hoog te houden. Nu kan je de Dender in droogteperiodes bijna vergelijken met een reeks meertjes met stilstaand water, van elkaar gescheiden door sluizen en stuwen.
Om de rivier geschikt te maken voor de scheepvaart zijn al vanaf 1185 verschillende opeenvolgende kanalisaties voltooid. Onder economische druk werd de Dender steeds verder aangepast. Vanaf de 19de eeuw ontstonden allerlei nieuwe industrietakken: in Geraardsbergen de muziekinstrumentenbouw, in de hele Dender-streek de textielindustrie en de voedingsindustrie (o.a. brouwerijen), in Ninove en Geraardsbergen de luciferfabrieken.

Maar de Denderstreek bezit vooral veel natuurschoon. De recreatieve functie van de rivier is nu van groter belang dan haar economische. Door de opbloei van plezier- en passagiersvaart verschijnen op vele plaatsen langs de Dender jachthavens. De aantrekkingskracht van de meanderende rivier temidden van veel groen is zeer groot. De oude, nog met de hand bediende sluizen dragen bij tot de charme van de Dender en met de vissen komen ook de vissers terug. De kwaliteit van het Denderwater is nu immers beter en de Dender stinkt niet meer. Fietsen en wandelen langs en varen op de Dender is nu een bijzonder aangename vrijetijdsbesteding. En als toetje leggen de oude, monumentenrijke steden fietspaden en mooie openbare ruimtes aan langs het water.